धुरंधर चित्रपटाचा आढावा

‘ॲनिमल’ तर फक्त सुरुवात होती, आता संपूर्ण ‘प्राणिसंग्रहालय’ घेऊन आलाय ‘धुरंधर’!

परिचय: फक्त एक ॲक्शन चित्रपट नाही, तर एक अनुभव

‘धुरंधर’च्या ट्रेलरने प्रेक्षकांना प्रचंड हिंसाचार, मोठमोठ्या बंदुका आणि स्टायलिश अॅक्शनची चव आधीच दाखवून दिली होती. पण प्रत्यक्ष चित्रपट बघितल्यावर लक्षात येतं की, हा सिनेमा फक्त “ॲक्शन फिल्म” या चौकटीत बसवणं फारच अन्यायकारक ठरेल. जिथे फक्त एक ‘ॲनिमल’ आला होता, तिथे आता संपूर्ण ‘प्राणिसंग्रहालय’ मोठ्या दिमाखात पडद्यावर अवतरलं आहे. हा चित्रपट प्रेक्षकाला हादरवतो, विचार करायला भाग पाडतो आणि कुठेतरी आतून अस्वस्थही करतो. तरीही, हाच अस्वस्थपणा हा या सिनेमाचा सर्वात मोठा आकर्षणबिंदू हातात धरून बसतो.

हा लेख तुम्हाला सांगणार आहे की ‘धुरंधर’ का फक्त पाहण्यासारखा नव्हे, तर थिएटरमध्ये जाऊन “अनुभवून” घ्यावा असा सिनेमॅटिक इव्हेंट आहे. येथे आपण पाहणार आहोत या चित्रपटाला वेगळं ठरवणारी ५ धक्कादायक कारणं, जी तुम्हाला समजावून सांगतील की हा सिनेमा चुकवणे म्हणजे खरंच मोठा सिनेमॅटिक अपराधच ठरेल.

१. हिंसाचाराची एक नवीन परिभाषा

या चित्रपटाचे सर्वाधिक चर्चिले जाणारे वैशिष्ट्य म्हणजे यात दाखवलेला अतिशय थरारक आणि प्रयोगशील हिंसाचार. दिग्दर्शकाने ‘ॲनिमल’, ‘हिट ३’ किंवा इतर रक्तरंजित चित्रपटांनाही मागे टाकण्याचा निर्धार केल्यासारखा प्रत्येक ॲक्शन सीन डिझाईन केला आहे. येथील हिंसाचार केवळ गोळ्या, सुरे, ब्लास्ट इतक्यावर मर्यादित नाही; तो “सर्जनशील”, पद्धतशीर आणि थेट मानसिक पातळीवर डिस्टर्ब करणारा आहे.

ट्रेलर पाहताना जसा “हा ट्रेलर आहे की माणसांना विचित्र मार्गांनी कसा मारता येईल याचा चित्रफीत-शब्दकोश?” असा प्रश्न पडत होता, तसाच प्रश्न पूर्ण चित्रपटभर अधूनमधून डोकं वर काढत राहतो. कॅमेऱ्याची मांडणी, स्लो मोशन शॉट्स, रक्ताचा “सिनेमॅटिक स्फोट” आणि पार्श्वसंगीतासारखा वाजणारा गोळ्यांचा आवाज यामुळे प्रत्येक ॲक्शन सीन स्वतंत्र अध्यायासारखा भासत राहतो. कुठल्या क्षणी प्रेक्षक म्हणून हा हिंसाचार “कूल” वाटतो आणि पुढच्या क्षणी तोच तुम्हाला डोळे मिटायला भाग पाडतो — हा द्वंद्वभाव दिग्दर्शक मुद्दाम निर्माण करतो आणि हेच त्याचं यश आहे.

२. एक निर्भीड आणि वादग्रस्त राजकीय भाष्य

‘धुरंधर’ ही फक्त बंदुका आणि बॉम्बांची गोष्ट नाही; ती आहे विचारसरणीची, राष्ट्रवादाची, गुन्हेगारी नेटवर्कच्या राजकारणाशी असलेल्या नात्याची आणि “नव्या भारताच्या” आत्मविश्वासाची कथा. हा चित्रपट आपल्या कथानकातून ज्या प्रकारचं राजकीय भाष्य करतो, ते कोणताही फिल्टर न लावता केलेले, सरळ आणि धारदार आहे.

चित्रपटातील एक संवाद प्रचंड वादग्रस्त ठरतो:
“हिंदुस्तानचा सर्वात मोठा शत्रू स्वतः हिंदुस्तान आहे, पाकिस्तान दुसऱ्या क्रमांकावर येतो.”
हा संवाद फक्त “डायलॉग” म्हणून राहात नाही; तो आपल्या वर्तमान वास्तवावर, आपल्या आतील कमकुवतपणांवर आरसा धरतो. ‘उरी’मधील “घर में घुस के मारता है” या संवादाची आठवण करून देत ‘धुरंधर’ ही विचारसरणी आता पूर्णत्वास नेतो. या धाडसी मांडणीमुळेच काही ठिकाणी विरोध, बहिष्काराचे सूर आणि सोशल मीडियावर उडणारी धुळवड दिसून येते.

अनेकांच्या मते हा विरोध केवळ प्रमुख अभिनेत्याविरुद्ध नसून, दिग्दर्शकाच्या “अति थेट” विचारसरणीविरुद्ध आहे. पण दुसऱ्या बाजूने बघितलं तर, हेच या चित्रपटाचं महत्त्व सिद्ध करणारं कारण ठरतं – कारण खरा सिनेमॅटिक प्रयोग तोच, जो तुम्हाला अस्वस्थ करतो, प्रश्न विचारायला भाग पाडतो आणि थिएटरच्या बाहेर निघाल्यानंतरही डोक्यातून जात नाही.

३. अक्षय खन्ना: खलनायक जो नायकावर भारी पडला

बॉलिवूडमध्ये अनेकदा “वन-मॅन शो” चित्रपट पाहायला मिळतात – सगळं काही एका नायकाभोवती फिरतं. ‘धुरंधर’ तसा अजिबात नाही. या चित्रपटात खलनायकच खरा “सीन स्ट्रीलर” ठरतो. अक्षय खन्नाने साकारलेली नकारात्मक भूमिका हा पूर्ण चित्रपट खांद्यावर घेऊन चालते, असं म्हटलं तरी अतिशयोक्ती होणार नाही.

त्याच्या डोळ्यांतला वेडेपणा, संवादफेकीतील सूक्ष्म व्यंग, कधी मवाळ तर कधी वेडावाकडा होणारा आवाज – हे सगळं मिळून त्याला असा खलनायक बनवतं की प्रेक्षक त्याच्या प्रत्येक एंट्रीची वाट पाहू लागतात. त्याची उपस्थिती अशी प्रभावी आहे की, काही ठिकाणी मुख्य नायक रणबीर सिंह हा पडद्यावर असूनही “पार्श्वभूमी”त गेलेला जाणवतो.

समीक्षकांचं सरळ मत आहे:
“रणबीर सिंहला थोडा वेळ विसरून जा, ‘धुरंधर’चं तिकीट अक्षय खन्नासाठी बुक करा.”
त्याच्यासोबत आर. माधवन बुद्धी आणि शब्दांच्या जोरावर युद्ध छेडतात – त्यांचे संवाद म्हणजे जणू गोळ्यांइतकेच घातक प्रोजेक्टाइल्स. तर संजय दत्तची एंट्री अल्पकाळासाठी असली तरी दमदार आहे; त्याची एक झलकसुद्धा थिएटरमध्ये सीट्या आणि टाळ्यांचा वर्षाव करून जाते.

४. पाकिस्तानचे धक्कादायक वास्तववादी चित्रण

भारत-पाकिस्तान संबंधांवरील सिनेमांत आपण अनेक वेळा टिपिकल फॉर्म्युला पाहिलेला आहे – सीमेवरचे युद्ध, जासूसी मिशन, देशभक्तीपर गाणी आणि शेवटी विजयी भारत. पण ‘धुरंधर’ काही वेगळं करताना दिसतो. येथे पाकिस्तानचे चित्रण हे केवळ “शत्रूराष्ट्र” इतक्यावर मर्यादित नाही; तर तिथल्या गुन्हेगारी नेटवर्कची, अंडरवर्ल्ड कॉरिडॉर्सची आणि राजकीय सडलेल्या रचनेची चित्तरकथा उलगडत जाते.

चित्रपटात लियारीसारख्या भागाचं चित्रण इतकं अस्सल वाटतं की, थिएटरमधून बाहेर पडून लगेच लोक गुगलवर त्याबद्दल शोध घेणार, असं समीक्षक ठामपणे म्हणतात. काळ्याधोंड गल्ली, नुसत्या नावानेच थरकाप उडवणारे गॅंगस्टर, सडक्या इमारतीत चालणारं शस्त्रास्त्रांचं साम्राज्य – हे सर्व बॉलिवूडच्या नेहमीच्या फुगवलेल्या सेटपेक्षा खूप वेगळं, अधिक धोकादायक आणि वास्तवदर्शी वाटतं.

या सगळ्या तपशीलवार मांडणीमुळे असा भास होतो की दिग्दर्शक जणू एखादा माजी स्पेशल एजंट आहे, ज्याने प्रत्यक्ष जमिनीवर उभं राहून या सगळ्याचा अभ्यास केलेला आहे. महत्त्वाचं म्हणजे, इथे अनावश्यक नाच-गाणी, “आयटम सॉंग्स” किंवा स्टोरीला काहीच हातभार न लावणारे रोमँटिक ट्रॅक जवळजवळ नाहीत. संपूर्ण फोकस हा संशोधनावर आधारित, धारदार आणि वास्तववादी कथानकावरच ठेवण्यात आला आहे – जे आजच्या काळात खूप दुर्मिळ झालं आहे.

५. साडेतीन तासांची एक उत्कंठावर्धक कादंबरी

३ तास ३४ मिनिटांचा रनटाइम ऐकून क्षणभर कोणालाही वाटू शकतं, “इतका मोठा चित्रपट? मध्ये कंटाळा येणारच!” पण ‘धुरंधर’ हा रनटाइम आपल्या बाजूने वापरून घेतो. चित्रपटाची रचना जणू एखाद्या थरारक कादंबरीसारखी आहे – जिथे “दर २० मिनिटांनी एक नवा अध्याय” सुरू होतो. प्रत्येक अध्यायात एक नवी माहिती उलगडते, नवा ट्विस्ट येतो, नवीन पात्राचा वेगळाच पैलू समोर येतो आणि प्रेक्षक पुन्हा एकदा सीटच्या टोकाला जाऊन बसतात.

पहिल्या अर्ध्यात प्रेक्षकांना पात्रांच्या जगात खोलवर खेचून नेलं जातं; त्यांच्या भूतकाळाची जाणीव करून दिली जाते. दुसऱ्या अर्ध्यात या सगळ्याचा स्फोटक परिणाम दिसून येतो – ॲक्शनचा तडाखा, भावनिक संघर्ष, विश्वासघात, बदला आणि एका प्रचंड स्केलवर उभा केलेला क्लायमॅक्स. तांत्रिक दृष्ट्या देखील चित्रपट जबरदस्त आहे – कॅमेरावर्क, एडिटिंग, साउंड डिझाईन आणि बॅकग्राउंड स्कोर हे सगळं मिळून हा साडेतीन तासांचा प्रवास अतिशय सिनेमॅटिक बनवतात.

सिनेमॅटिक लेव्हलवर विचार केला तर, ‘धुरंधर’ हा तुम्ही मोबाईलवर किंवा OTT वर “जस्ट प्ले करून” बघण्याचा चित्रपट नाही. हा थिएटरात, मोठ्या पडद्यावर, घुमत्या साऊंडसह अनुभवून घ्यायचा “इव्हेंट” आहे. त्या अर्थाने हा रनटाइम हे चित्रपटाचं कमजोरी न ठरता, त्याचं सर्वात मोठं यूएसपी बनून समोर येतो.

निष्कर्ष: एक आवश्यक पण वादग्रस्त सिनेमा

एकूणात ‘धुरंधर’ हा धाडसी विषयांना घाबरत नाही, तडजोडी न करणारा, उत्तम अभिनयांनी भरलेला आणि तांत्रिकदृष्ट्या भक्कम असा चित्रपट आहे. तो केवळ रक्तरंजित ॲक्शनपुरता मर्यादित राहत नाही; तो आपल्याला राजकीय वास्तव, राष्ट्रीय सुरक्षेच्या गुंतागुंती आणि मानवी स्वभावातील काळ्याकुट्ट कोपऱ्यांशी भिडायला भाग पाडतो.

समीक्षकांनी या चित्रपटाला दिलेले ५ पैकी ४ स्टार्स हे काही उगीच नाहीत. हिंसाचार, तीव्र भाषा आणि काही ठिकाणी अतिशय डिस्टर्ब करणारे प्रसंग यामुळे हा चित्रपट कुटुंबासोबत, विशेषतः लहान मुलांसमोर पाहण्यासारखा नाही – हे नक्की. पण ज्यांना सिनेमा फक्त करमणूक म्हणून नव्हे, तर एक प्रभावी, धाडसी आणि थोडा अस्वस्थ करणारा अनुभव म्हणून पाहायचा आहे, त्यांच्यासाठी ‘धुरंधर’ हा “मस्ट वॉच” आहे.

आता अंतिम निर्णय तुमच्या हातात – समोशांसारख्या (खोट्या, वरवरच्या समीक्षणांसारख्या) गोष्टींवर विश्वास ठेवायचा, की थिएटरमध्ये जाऊन जिलेबीसारख्या चवदार, गरमागरम आणि थोडीशी जास्त गोड वाटणाऱ्या पण मनापासून समाधान देणाऱ्या या सिनेमाची चव घ्यायची?

जर तुमच्यात हिंसाचाराची उच्च सहनशक्ती आहे, राजकीय वादाला घाबरण्याची सवय नाही आणि सिनेमाविषयी खरी जिज्ञासा आहे, तर ‘धुरंधर’ तुम्हाला नक्कीच एक असा अनुभव देईल, ज्याला तुम्ही बराच काळ विसरू शकणार नाही.