- आनंद-ग्यान

🇮🇳 ध्वजारोहण आणि ध्वजवंदन : फरक व प्रजासत्ताक दिनाचे महत्त्व 🇮🇳

भारत हा विविधतेने नटलेला, संस्कृती, परंपरा, इतिहास आणि देशभक्तीने समृद्ध असा महान देश आहे. आपल्या देशाने स्वातंत्र्यासाठी मोठा संघर्ष केला आहे. हजारो स्वातंत्र्यसैनिकांनी आपल्या प्राणांची आहुती देऊन भारताला परकीय सत्तेतून मुक्त केले. या त्यागाची आठवण ठेवण्यासाठी आणि देशाविषयी कृतज्ञता व्यक्त करण्यासाठी आपण दरवर्षी राष्ट्रीय सण मोठ्या उत्साहात साजरे करतो. विशेषतः १५ ऑगस्ट – स्वातंत्र्य दिन आणि २६ जानेवारी – प्रजासत्ताक दिन हे दोन दिवस प्रत्येक भारतीयासाठी अत्यंत महत्त्वाचे असतात. या दोन्ही दिवशी राष्ट्रध्वज फडकवला जातो. परंतु ध्वज फडकवण्याच्या पद्धतीत फरक असल्यामुळे ध्वजारोहण आणि ध्वजवंदन या दोन संज्ञा वापरल्या जातात.

भारतीय राष्ट्रध्वजाचे महत्त्व

राष्ट्रध्वज म्हणजे आपल्या देशाची ओळख आणि स्वाभिमानाचे प्रतीक आहे. केशरी रंग त्याग, शौर्य आणि धैर्य दर्शवतो. पांढरा रंग सत्य, शांतता आणि प्रामाणिकतेचे प्रतीक आहे. हिरवा रंग समृद्धी, शेती आणि विकासाचे प्रतीक आहे. मध्यभागी असलेले अशोकचक्र जीवनातील प्रगती, न्याय आणि सतत गतिमान राहण्याचा संदेश देते. त्यामुळे तिरंगा फडकताना प्रत्येक भारतीयाच्या मनात अभिमानाची भावना जागृत होते.

ध्वजारोहण म्हणजे काय?

ध्वजारोहण म्हणजे ध्वजाला खालील स्थितीतून दोरीच्या साहाय्याने वर उचलणे होय. ध्वज सुरुवातीला गुंडाळलेला असतो. जेव्हा दोरी ओढून तो वर नेला जातो, तेव्हा तो अचानक उलगडून वाऱ्यावर फडकतो. ही क्रिया स्वातंत्र्य, विजय आणि नवीन सुरुवातीचे प्रतीक मानली जाते.

ध्वजारोहण मुख्यतः १५ ऑगस्ट रोजी केले जाते. १५ ऑगस्ट १९४७ रोजी भारत इंग्रजांच्या गुलामगिरीतून मुक्त झाला. त्यामुळे या दिवशी स्वतंत्र राष्ट्र म्हणून तिरंगा उभारला जातो. दिल्लीतील लाल किल्ल्यावर भारताचे पंतप्रधान ध्वजारोहण करतात आणि देशाला संबोधित करतात.

ध्वज खालील स्थितीतून वर नेला जातो
स्वातंत्र्याचे प्रतीक मानले जाते
पंतप्रधान ध्वजारोहण करतात
देशभर शाळा, महाविद्यालये व कार्यालयांत कार्यक्रम होतात

ध्वजवंदन म्हणजे काय?

ध्वजवंदन म्हणजे ध्वज आधीच ध्वजस्तंभावर वर बांधलेला असतो आणि दोरी सोडून तो फडकवला जातो. त्यानंतर ध्वजाला सलाम करून त्याचा सन्मान केला जातो. येथे ध्वजाला उभारण्यापेक्षा त्याला आदरपूर्वक वंदन करणे अधिक महत्त्वाचे असते.

ध्वजवंदन २६ जानेवारी – प्रजासत्ताक दिनी केले जाते. २६ जानेवारी १९५० रोजी भारताचे संविधान लागू झाले आणि भारत पूर्णपणे लोकशाही प्रजासत्ताक राष्ट्र बनले. त्यामुळे या दिवशी राष्ट्रपती ध्वजवंदन करतात.

ध्वज आधीच वर असतो
फक्त फडकवला जातो
राष्ट्रपती ध्वजवंदन करतात
भव्य संचलन आणि परेड आयोजित केली जाते

ध्वजारोहण व ध्वजवंदन यातील फरक

बाब	ध्वजारोहण	ध्वजवंदन
अर्थ	ध्वज उभारणे	ध्वजाला सलाम करणे
कधी	१५ ऑगस्ट	२६ जानेवारी
प्रतीक	स्वातंत्र्य	संविधानाचा सन्मान
प्रमुख व्यक्ती	पंतप्रधान	राष्ट्रपती

प्रजासत्ताक दिनाचे महत्त्व

प्रजासत्ताक दिन हा भारताच्या लोकशाही व्यवस्थेचा पाया आहे. या दिवशी संविधान लागू झाल्यामुळे प्रत्येक नागरिकाला समान हक्क, स्वातंत्र्य, न्याय आणि बंधुता मिळाली. संविधानामुळे देशात कायद्याचे राज्य प्रस्थापित झाले. त्यामुळे हा दिवस भारतीय लोकशाहीचा विजय दिवस मानला जातो.

दिल्लीतील कर्तव्य पथावर भव्य परेड आयोजित केली जाते. भारतीय सैन्य, नौदल आणि वायुदल आपले शौर्य आणि सामर्थ्य दाखवतात. विविध राज्यांचे सांस्कृतिक चित्ररथ आपल्या संस्कृतीची झलक दाखवतात. शूर सैनिकांना पुरस्कार देण्यात येतात. हा सोहळा देशाच्या एकता, अखंडता आणि सामर्थ्याचे प्रतीक आहे.

शाळा व विद्यार्थ्यांची भूमिका

शाळा आणि महाविद्यालयांमध्ये या दिवशी ध्वजवंदन, राष्ट्रगीत, देशभक्तीपर गीते, नृत्य, नाटिका, भाषणे आणि विविध स्पर्धा घेतल्या जातात. विद्यार्थी देशप्रेमाची शपथ घेतात. यामुळे विद्यार्थ्यांमध्ये शिस्त, जबाबदारी आणि देशभक्तीची भावना निर्माण होते. भविष्यात चांगले नागरिक घडण्यासाठी हे कार्यक्रम अत्यंत महत्त्वाचे आहेत.

देशभक्तीची जाणीव

ध्वज फडकताना प्रत्येकाच्या मनात अभिमान आणि उत्साह निर्माण होतो. राष्ट्रगीत गाताना आपल्या देशासाठी काहीतरी करण्याची प्रेरणा मिळते. आपल्या सैनिकांनी सीमारेषेवर दिलेले बलिदान, स्वातंत्र्यसैनिकांचा त्याग आणि संविधानाने दिलेले अधिकार यांची आठवण या दिवशी होते. म्हणूनच प्रत्येक नागरिकाने राष्ट्रध्वजाचा आदर ठेवणे हे आपले कर्तव्य आहे.

निष्कर्ष

ध्वजारोहण आणि ध्वजवंदन या दोन संज्ञा वेगळ्या असल्या तरी त्यांचा उद्देश एकच आहे — राष्ट्राचा सन्मान करणे. स्वातंत्र्य दिन आपल्याला स्वातंत्र्याची जाणीव करून देतो, तर प्रजासत्ताक दिन संविधानाचे महत्त्व समजावतो. या दोन्ही दिवसांमुळे आपल्या मनात देशभक्तीची भावना दृढ होते. म्हणून आपण सर्वांनी या राष्ट्रीय सणांमध्ये उत्साहाने सहभागी होऊन देशाच्या प्रगतीसाठी योगदान द्यावे.