२०११ पूर्वीच्या शिक्षकांसाठी TET अनिवार्य? सर्वोच्च न्यायालयाचा मोठा निकाल आणि नवीन नियम

२०११ पूर्वी नियुक्त झालेल्या शिक्षकांसाठी शिक्षक पात्रता परीक्षा (TET) अनिवार्य आहे की नाही, हा प्रश्न गेल्या अनेक वर्षांपासून शिक्षण क्षेत्रात चर्चेचा विषय राहिला आहे. विविध राज्यांमधील वेगवेगळ्या नियमांमुळे आणि न्यायालयीन याचिकांमुळे या विषयावर मोठी कायदेशीर अनिश्चितता निर्माण झाली होती. अखेर सर्वोच्च न्यायालयाच्या १ सप्टेंबर २०२५ च्या ऐतिहासिक निर्णयानंतर आणि केंद्र सरकारने लोकसभेत दिलेल्या अधिकृत स्पष्टीकरणामुळे या विषयावर स्पष्टता आली आहे. या निर्णयामुळे शिक्षकांचे अधिकार, त्यांची नोकरीची सुरक्षितता आणि शिक्षणाची गुणवत्ता या तिन्ही बाबींचा संतुलित विचार करण्यात आला आहे.

शिक्षणाचा अधिकार (RTE) कायदा २००९ लागू झाल्यानंतर देशभरात शिक्षकांच्या गुणवत्तेबाबत एकसमान निकष लागू करण्याची गरज अधोरेखित झाली. त्याच पार्श्वभूमीवर राष्ट्रीय शिक्षक शिक्षण परिषद (NCTE) ने २३ ऑगस्ट २०१० रोजी अधिसूचना जारी करून इयत्ता १ ली ते ८ वी पर्यंत शिक्षक म्हणून नियुक्तीसाठी TET ही किमान पात्रता असल्याचे जाहीर केले. या अधिसूचनेनंतर २०११ नंतर नियुक्त झालेल्या शिक्षकांसाठी TET अनिवार्य करण्यात आले, परंतु त्यापूर्वी नियुक्त झालेल्या शिक्षकांबाबत वेगवेगळ्या व्याख्या आणि अंमलबजावणीमुळे वाद निर्माण झाला.

मुद्दा १: आरटीई कायदा आणि NCTE मार्गदर्शक तत्त्वे

आरटीई कायद्याच्या कलम २३ अंतर्गत NCTE ला शिक्षकांच्या किमान शैक्षणिक पात्रतेचे निकष निश्चित करण्याचा अधिकार देण्यात आला आहे. या अधिकाराचा वापर करून NCTE ने TET ला किमान पात्रता म्हणून घोषित केले. या निर्णयाचा मुख्य उद्देश देशभरातील सर्व शाळांमध्ये शिक्षणाची गुणवत्ता एकसमान ठेवणे हा होता. कारण शिक्षक हा शिक्षण व्यवस्थेचा केंद्रबिंदू आहे आणि शिक्षकांची गुणवत्ता थेट विद्यार्थ्यांच्या गुणवत्तेवर परिणाम करते. त्यामुळे केवळ शैक्षणिक पदवी पुरेशी नसून अध्यापन कौशल्याची चाचणी घेणारी स्वतंत्र पात्रता परीक्षा आवश्यक असल्याचे शासनाने स्पष्ट केले.

मुद्दा २: सर्वोच्च न्यायालयाचा १ सप्टेंबर २०२५ चा ऐतिहासिक निर्णय

विविध राज्यांमधून दाखल झालेल्या याचिकांवर सुनावणी करताना सर्वोच्च न्यायालयाने स्पष्ट केले की कायद्याने ठरवून दिलेली किमान पात्रता पूर्ण करणे हे प्रत्येक शिक्षकाचे कर्तव्य आहे. न्यायालयाने आपल्या निर्णयात नमूद केले की TET ही अनिवार्य किमान पात्रता असून ती शिक्षणाच्या गुणवत्तेसाठी अत्यंत आवश्यक आहे. न्यायालयाने असेही स्पष्ट केले की पूर्वी नियुक्त झालेले शिक्षक देखील शिक्षण व्यवस्थेचा भाग असल्यामुळे त्यांच्यावरही गुणवत्ता निकष लागू होतात.

मुद्दा ३: ५ वर्षांहून अधिक सेवा शिल्लक असलेल्या शिक्षकांसाठी मुदत

मानवी आणि प्रशासनिक दृष्टिकोनातून संतुलन साधण्यासाठी सर्वोच्च न्यायालयाने संविधानाच्या अनुच्छेद १४२ अंतर्गत विशेष अधिकार वापरले. ज्या शिक्षकांची सेवा निर्णयाच्या तारखेपासून ५ वर्षांपेक्षा अधिक शिल्लक आहे, त्यांना नोकरी टिकवण्यासाठी दोन वर्षांच्या आत TET उत्तीर्ण होणे आवश्यक असल्याचे सांगण्यात आले. ही मुदत देण्यामागील उद्देश म्हणजे शिक्षकांना अचानक नोकरी गमावण्याचा धोका टाळणे आणि त्यांना आवश्यक तयारी करण्यासाठी पुरेसा कालावधी उपलब्ध करून देणे हा होता.

मुद्दा ४: निवृत्तीच्या उंबरठ्यावर असलेल्या शिक्षकांना दिलासा

ज्या शिक्षकांची सेवा ५ वर्षांपेक्षा कमी शिल्लक आहे, त्यांना न्यायालयाने मोठा दिलासा दिला आहे. या शिक्षकांना TET परीक्षा देण्याची सक्ती न करता निवृत्तीपर्यंत सेवा सुरू ठेवण्याची परवानगी देण्यात आली आहे. न्यायालयाने आपल्या निर्णयात नमूद केले की अनेक वर्षे सेवा केलेल्या शिक्षकांना अचानक पात्रतेच्या निकषामुळे नोकरीवरून वंचित करणे योग्य ठरणार नाही. त्यामुळे त्यांच्या अनुभवाचा आणि उपजीविकेच्या अधिकाराचा विचार करून ही सवलत देण्यात आली.

मुद्दा ५: पदोन्नतीसाठी मात्र TET अनिवार्य

न्यायालयाने पदोन्नतीबाबत स्पष्ट भूमिका घेतली आहे. आरटीई कायद्याच्या सांविधिक चौकटीनुसार पदोन्नती ही देखील एक प्रकारची नियुक्ती मानली जाते. त्यामुळे TET उत्तीर्ण न झालेल्या शिक्षकांना पदोन्नती मिळणार नाही असे स्पष्ट करण्यात आले. यामुळे निवृत्तीपर्यंत सेवा करण्याची सवलत मिळालेल्या शिक्षकांना नोकरी सुरक्षित राहील, परंतु वेतनश्रेणी किंवा पदोन्नतीसाठी TET उत्तीर्ण होणे आवश्यक राहील.

निर्णयाचे व्यापक परिणाम

या निर्णयामुळे शिक्षण व्यवस्थेवर दीर्घकालीन सकारात्मक परिणाम होण्याची अपेक्षा आहे. एकीकडे शिक्षकांना गुणवत्ता निकष पूर्ण करण्यासाठी प्रोत्साहन मिळेल, तर दुसरीकडे अनुभवी शिक्षकांच्या रोजगाराची सुरक्षितताही कायम राहील. शासनाच्या राष्ट्रीय शैक्षणिक धोरणाच्या उद्दिष्टांशी सुसंगतपणे शिक्षकांच्या गुणवत्तेचे प्रमाणीकरण करण्यासाठी हा निर्णय महत्त्वाचा टप्पा ठरू शकतो. यामुळे शिक्षक प्रशिक्षण कार्यक्रम, पुनर्प्रशिक्षण (Re-skilling) आणि सातत्यपूर्ण व्यावसायिक विकास (Continuous Professional Development) यांना अधिक चालना मिळण्याची शक्यता आहे.

भविष्यातील दिशा

शिक्षण व्यवस्थेत सातत्याने बदल होत असल्यामुळे शिक्षकांनी नवीन शैक्षणिक पद्धती, तंत्रज्ञान आणि मूल्यांकन प्रणाली यांचा स्वीकार करणे आवश्यक आहे. TET सारख्या पात्रता परीक्षांमुळे शिक्षकांच्या कौशल्यांचे मानकीकरण होते आणि विद्यार्थ्यांना दर्जेदार शिक्षण मिळण्याची शक्यता वाढते. आगामी काळात शिक्षक भरती, पदोन्नती आणि प्रशिक्षण या सर्व प्रक्रियांमध्ये गुणवत्ता निकषांना अधिक महत्त्व दिले जाईल असे दिसून येते.

निष्कर्ष

सर्वोच्च न्यायालयाचा हा निर्णय म्हणजे शिक्षणाच्या गुणवत्तेशी तडजोड न करता शिक्षकांच्या हितसंबंधांचे संरक्षण करण्याचा संतुलित प्रयत्न आहे. अनुभव आणि पात्रता या दोन्ही गोष्टी समान महत्त्वाच्या असल्याचे या निर्णयातून स्पष्ट होते. शिक्षणाच्या बदलत्या युगात शिक्षकांनी केवळ अनुभवावर अवलंबून न राहता नवीन पात्रता निकष स्वीकारणे ही काळाची गरज आहे. हा निर्णय भविष्यातील शिक्षण व्यवस्थेला अधिक सक्षम आणि गुणवत्तापूर्ण बनवण्याच्या दिशेने एक महत्त्वाचे पाऊल मानला जाऊ शकतो.

About the Author

आनंद रामा पोटे

Administrator

Visit Website View All Posts

महत्वाची महिती

“TET प्रकरणी शिक्षकांना मोठा दिलासा: शासनाची ५ मोठी निर्णयं – २०१३पूर्वीच्या शिक्षकांसाठी आशेचा किरण!” “सुप्रीम कोर्टाचा निर्णय: TET परीक्षा शिक्षकांसाठी बंधनकारक, फक्त या शिक्षकांना सुट” आपके लिए सबसे अच्छा फ़ोन – 20000 से कम बजट में शिक्षक अतिरिक्त कसे होतात? संपूर्ण माहिती, नियम व पुनःस्थापना प्रक्रिया शिक्षक भरती आणि बदल्यांवर हायकोर्टाचा अंतिम निर्णय – जाणून घ्या ५ सर्वात महत्त्वाचे मुद्दे! “TET पात्रता मिळवण्यासाठी सर्वोत्तम तयारी: टिप्स, नोट्स आणि मॉक टेस्ट मार्गदर्शन” 🏛️ “पवित्र शिवाय शिक्षक भरती नाही!” — मुंबई उच्च न्यायालयाचा आदेश TET तयारीतील टॉप ५ चुका आणि योग्य रणनीती शाळांना सप्टेंबर अखेर मिळणार २०% टप्पा अनुदान — शासनाच्या अटी, प्रक्रिया आणि परिणाम “महाराष्ट्र शासनाचा ऐतिहासिक निर्णय: सर्व शिक्षकांना आरोग्य सुरक्षेचे कवच” “शिक्षकांसाठी सुवर्णसंधी: केंद्रप्रमुख भरती -सर्व माहिती एकाच ठिकाणी” महाराष्ट्रातील शिक्षकांच्या वेतन सुधारणा : पगारवाढीच्या उपक्रमांचा सखोल अभ्यास ब्रेकिंग! शिक्षक भरती प्रक्रियेत ऐतिहासिक बदल, पवित्र पोर्टलची सूत्रे आता परीक्षा परिषदेकडे युडायस पोर्टल, स्टुडंट पोर्टल व विदयार्थी-शिक्षक संख्येचे नविन निकष ७५ शाळा/कॉलेजना वाढीव २०% अनुदान मंजूर! : तुमची शाळा/कॉलेज यादीत आहे का? 🌟 शासनाचा नवा GR: शिक्षकांचा पगारवाढ हिशोब करा थेट ऑनलाइन कॅल्क्युलेटरने शिक्षकांना निवडणुकीत भाग घेता येतो का? TAIT परीक्षा २०२५ निकाल जाहीर – तुमचा Roll Number आहे का यादीत? “आपली जन्म तारीख टाका आणि मिळवा निवृत्ती वय – सरकारी कर्मचारी Calculator (महाराष्ट्र & केंद्र शासन)” तुमचा पगार किती? महाराष्ट्रातील कर्मचाऱ्यांसाठी झटपट वेतन कॅल्क्युलेटर खडू ते स्मार्टबोर्ड — शिक्षक आणि बदललेले आव्हान “भारतातील सर्वात मोठ्या 10 कंपन्या आणि त्यांची प्रचंड कमाई” “शासकीय कर्मचाऱ्यांचा पगारवाढ कधी होणार? मराठा-कुणबींचा ऐतिहासिक हक्क : शासनाचा मोठा निर्णय “शिक्षक-कर्मचारी स्पर्धा नोंदणी सुरू: जाणून घ्या www.maa.ac.in वर अर्ज कसा कराल” “शिक्षकांसाठी आनंदाची बातमी: GPF स्लीप ऑनलाईन उपलब्ध — शालार्थ 2.0 अपडेट 2025” 📜 “शासनाचा शिक्षण क्षेत्रातील नवा आदेश: कमी विद्यार्थीसंख्या असलेल्या शाळांवर मोठा बदल” “शालार्थ पोर्टलवर शिक्षक कागदपत्र अपलोड करण्याची संपूर्ण माहिती 2025” पवित्र पोर्टल शिक्षक भरतीत ऐतिहासिक बदल! १:३ प्रमाण, ४५ दिवसांची मुदत आणि दुसरी संधी रेशन कार्डधारकांनो, सावधान! या ५ चुकांमुळे तुमचे धान्य बंद होऊ शकते आणि सरकारी कारवाईही! 🌻 “महिला शेतकऱ्यांच्या हातात आर्थिक बळ — सशक्तीकरणासाठी सरकारचा ऐतिहासिक निर्णय!” 🏠 महाराष्ट्र बांधकाम कामगार घरकुल योजना – संपूर्ण मार्गदर्शक CSC ची नवीन बँकिंग सेवा: फक्त ₹18 खर्च करून ₹100 पर्यंत कमवा! जाणून घ्या कसे. महाराष्ट्रातील ZP शाळा बंद होणार? — शासनाच्या निर्णयावर ग्रामीण भागात संतापाची लाट 🚀 “सरकारची सुवर्णसंधी! फक्त काही कागदपत्रांत सुरू करा स्वतःचे आधार सेवा केंद्र” पवित्र पोर्टल शिक्षक भरतीत मोठे बदल! TAIT गुण, पसंतीक्रम व माध्यमाबाबत नवे कडक नियम TAIT निकाल 2025: एक्सेल गुणयादीत तुमचं नाव शोधा फक्त एका सेकंदात! 🟢 मोठी बातमी! शिक्षण विभागाची बोगस लाडके शिक्षकांवर मोठी कारवाई – ४.८३ लाख शिक्षक-शिक्षकेतर कर्मचाऱ्यांच्या कागदपत्रांची फेरपडताळणी; बोगस शिक्षकांची नोकरी जाणार! 🟢 रेडिओचा शोध नेमका कोणी लावला? टेस्ला, मार्कोनी की जगदीश चंद्र बोस? शासकीय कर्मचारी वैद्यकीय बिल प्रक्रिया मार्गदर्शक ChatGPT वापरून ऑनलाइन पैसे कसे कमवायचे “१०वी पास असणाऱ्यांसाठी CSC ID मिळवा आणि महिन्यात ₹50,000 कमवा!” ✅ पेन्शनसाठी कोणता विकल्प द्यावा “AI कसे शिकते: पाठ्यपुस्तकापासून सायकल चालवण्यापर्यंत – Supervised vs Reinforcement Learning स्पष्ट केले” MH-SET परीक्षेचा निकाल जाहीर शिक्षण शुल्क प्रतिपूर्ती योजनेत मोठा बदल: ₹8 लाखांची उत्पन्न अट रद्द, पण ‘नॉन-क्रिमीलेअर’ प्रमाणपत्र बंधनकारक महाराष्ट्र बांधकाम कामगारांसाठी सरकारी योजना: तुम्हाला माहित नसलेले ५ मोठे फायदे! बँक नोकरी Ibps Rrb 2025 मेगा भरती — १३,२१७ जागा लेख २:सरकारी सेवापुस्तक आता ऑनलाईन! Maha eHRMS प्रणालीमध्ये नोंद कशी कराल? वसंतराव नाईक विमुक्त जाती व भटक्या जमाती विकास महामंडळाची कर्ज योजना या कर्मचाऱ्यांना जुनी निवृत्तीवेतन योजना लागू : महाराष्ट्र शासनाचा आदेश आता फोन पे आणि गुगल पे साठी पैसे मोजावे लागनार का ? NPCI चे नवीन नियम “आभा आणि आयुष्मान कार्ड ऑनलाइन काढण्याची प्रक्रिया” असे करून विनेश फोगट ने बाकीच्या खेळाडूंवर अन्याय केलाय का ? 💡 “टोलनाक्यांवर नवे बदल: वाहनचालकांसाठी जाणून घ्या १२ महत्त्वाचे नियम” दहावी-बारावीच्या विद्यार्थ्यांसाठी मोठी बातमी: आता प्रमाणपत्र मिळणार घरबसल्या, हेलपाटे कायमचे बंद! “टेस्ट ट्यूब बेबीचा खरा जनक: ज्याला भारताने ओळखलेच नाही!” 📢 वेतन पथक महत्त्वाचे — शालार्थ प्रणालीतील कागदपत्र अपलोडसंदर्भातील सविस्तर मार्गदर्शक जानें ChatGPT से जुड़े 6 बड़े जोखिम, ये 5 बातें न करें शेयर, प्राइवेसी खतरे में… मुख्यमंत्री रोजगार निर्मिती योजना (CMEGP) – संपूर्ण माहिती आणि मार्गदर्शन महाराष्ट्र लर्निंग लायसन्स ऑनलाइन अर्ज प्रक्रिया 2025 – घरबसल्या Learner’s License मिळवा | संपूर्ण मार्गदर्शक “कामगारांसाठी सुवर्णसंधी — फक्त 5 मिनिटांत ई-श्रम कार्ड बनवा” शॉप ॲक्ट लायसन फक्त १५ मिनिटांत आणि ₹५९ मध्ये 💡 “एक प्रतिभावान ज्याला जगाने विसरले – निकोला टेस्लाची खरी कहाणी” 🔹 “जिल्हा सहकारी बँक भरतीत ७०% आरक्षणाचा ऐतिहासिक निर्णय!” “कर्मचाऱ्यांसाठी नवा धक्का! — ९ ते १२ तास कामाचे तास, संतापाचा भडका” “मुकेश अंबानींच मोठ पाऊल – जिओ भारत GPT आणि Reliance Intelligence ची सुरुवात” “40% GST शॉक! कोणत्या वस्तूंवर बसणार करवाढ? जाणून घ्या” पालकांसाठी महत्त्वाची बातमी: ७–१५ वयोगटातील मुलांचे आधार MBU-1 आता वर्षभर मोफत सरकारी बँका vs खाजगी बँका: कोण जास्त फायदेशीर? ⚠️ “एका छोट्या चुकीने होऊ शकतो स्फोट! वाचा गॅस सिलिंडरचे 10 सुरक्षेचे नियम” 🚆 पश्चिम-मध्य रेल्वे भरती २०२५ – २,८६५ जागांची सुवर्णसंधी महाराष्ट्र राज्य मार्ग परिवहन महामंडळ (MSRTC) 17,450 पदांसाठी मेगा भरती खोकला कमी करणाऱ्या सिरपमुळे मुलांचा मृत्यू: पालकांसाठी सावधगिरीचे मार्गदर्शन आयकर 2025-26: नवे नियम, नवे प्रयोग, नवा भारत “१ नोव्हेंबरपासून लागू होणार बँकेचे नवे नॉमिनेशन नियम — आता खात्यात ठेवता येतील ४ वारस!” तुमच्या मेंदूची कार्यक्षमता वाढवणारे ५ आश्चर्यकारक नियम घरबसल्या आधार अपडेट करा – मोबाइल नंबर, पत्ता, नाव व जन्मतारीख सुरक्षितपणे बदला! उत्पन्न प्रमाणपत्र मिळवण्यासाठी सर्वसमावेशक मार्गदर्शक ✨ “जन्मतारखेवर आधारित भविष्य जाणून घेण्यासाठी सर्वात अचूक Numerology Calculator” “कुणबी मराठा जात प्रमाणपत्र मिळवण्यासाठी कोणते पुरावे लागतात? जाणून घ्या संपूर्ण माहिती” 🎯 “८वा वेतन आयोग: सरकारी कर्मचाऱ्यांसाठी मोठी खुशखबर – किती वाढणार पगार?” ग्रामपंचायतीकडून नवीन नोकरी संधी – अर्ज करा आजच! प्रधानमंत्री कृषी सिंचन योजना (PMKSY) – अर्ज प्रक्रिया व मार्गदर्शन 🌾 “नुकसानभरपाई GR 2025: शेतकऱ्यांसाठी सरकारच्या ५ जबरदस्त घोषणा ज्या सगळ्यांना माहित असायलाच हव्यात!” घरबसल्या व्यवसायाची संधी: पीएम विश्वकर्मा शिलाई मशीन योजना लेक लाडकी योजना : महाराष्ट्रातील मुलींसाठी ₹1,01,000 आर्थिक मदत आणि शिक्षण संधी पाणी पिण्याची सोपी पद्धत: १५-सेकंदाचा नियम रक्तातील साखर नैसर्गिकरित्या नियंत्रित करतो मिराई : भारतीय सुपरहिरो सिनेमात एक आध्यात्मिक प्रयोग 📱 “मोबाईल वापर कमी नाही, पण योग्य करा! — डोळे आणि कानांची सुरक्षितता तुमच्या हातात” “फक्त काही महिन्यांत लाखो कमवा! २०२५ मध्ये सर्वाधिक मागणी असलेले AI ऑटोमेशन कौशल्य” या शाळांची मान्यता रद्द: १५ कोटींचे अनुदान लाटले 🪔 “ऍनिमेशन शिकून भविष्य घडवा: भारतीय विद्यार्थ्यांसाठी मार्गदर्शक” 📱”जगातील पहिला होलोग्राम स्मार्टफोन: 3D कॉल्सचा नवा युगप्रारंभ” महाराष्ट्रातील शासकीय कर्मचाऱ्यांच्या रजा नियमांचे सविस्तर मार्गदर्शन “फक्त ५ स्टेपमध्ये रेशन कार्ड मिळवा! महाराष्ट्र सरकारची नवी ऑनलाइन सुविधा” सूर्यकुमार यादव, पाकिस्तानी खेळाडू आणि हात न मिळवण्याचा प्रकरण 🎯 “फक्त काही क्लिकमध्ये मिळवा अधिवास प्रमाणपत्र! – संपूर्ण ऑनलाइन प्रक्रिया जाणून घ्या” 📰 लेख ३: डिजिटल सेवापुस्तकाची क्रांती — Maha eHRMS प्रणालीमुळे प्रशासनात पारदर्शकता कशी वाढेल लाडकी बहीण योजना: नोव्हेंबरचा हप्ता खात्यात कधी जमा होणार?